با اينكه قبل از قرآن كتاب موسى بود كه راهبر و رحمت بود و اين قرآن مصدق تورات است ، لسانى است عربى تا كسانى را كه ستم كردند انذار كرده نيكوكاران را بشارت باشد ( 12 ) . به راستى آنان كه گفتند پروردگار ما اللَّه است و در پاى اين گفته خود استقامت ورزيدند نه ترسى دارند و نه اندوهگين مىشوند ( 13 ) . آنان اهل بهشتند كه در آن جاودانه‌اند بخاطر آن اعمال نيكى كه مىكردند ( 14 ) . بيان آيات غرض اين سوره انذار مشركينى است كه دعوت به ايمان به خدا و رسول و معاد را رد مىكردند . و اين انذار مشتمل است بر عذاب اليم براى كسانى كه آن را انكار نموده ، از آن اعراض كنند ، و به همين جهت اين سوره با اثبات معاد آغاز شده ، مىفرمايد : * ( « ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَالأَرْضَ وَما بَيْنَهُما إِلَّا بِالْحَقِّ » ) * و تا آخر سوره همين مطلب را مكررا خاطرنشان ساخته ، يك جا مىفرمايد * ( « وَإِذا حُشِرَ النَّاسُ . . . » ) * ، جاى ديگر مىفرمايد « وَالَّذِي قالَ لِوالِدَيْه أُفٍّ لَكُما أتَعِدانِنِي أَنْ أُخْرَجَ . . . » ، و باز جاى ديگر مىفرمايد « وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّباتِكُمْ . . . » و نيز مىفرمايد « وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ ألَيْسَ هذا بِالْحَقِّ . . . » و در آخر سوره مىفرمايد : « كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ ما يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا ساعَةً مِنْ نَهارٍ بَلاغٌ . . . » . و در اين آيات احتجاج بر يگانگى خدا و بر نبوت نيز شده ، و اشاره اى هم به هلاكت قوم هود و قريه هاى پيرامون مكه رفته است ، و به اين وسيله مردم را انذار مىكند . و نيز از آمدن چند نفر از طائفه جن نزد رسول خدا ( ص ) خبر مىدهد كه بعد از شنيدن آياتى از قرآن به آن جناب ايمان آورده ، به نزد قوم خود بازگشتند ، تا ايشان را انذار كنند . و تمام اين سوره - به جز دو آيه - در مكه نازل شده و در آن دو آيه اختلاف كرده‌اند كه - ان شاء اللَّه - به زودى در بحث روايتى به آن اختلاف اشاره خواهيم كرد ، و آن دو آيه عبارت است از آيه * ( « أَمْ يَقُولُونَ افْتَراه . . . » ) * ، و آيه * ( « قُلْ أرَأَيْتُمْ إِنْ كانَ مِنْ عِنْدِ اللَّه . . . » ) * . * ( « حم - تَنْزِيلُ الْكِتابِ مِنَ اللَّه الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ » ) * تفسير اين آيه گذشت . * ( « ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَالأَرْضَ وَما بَيْنَهُما إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُسَمًّى . . . » ) * منظور از « سماوات و ارض و ما بين آن دو » مجموع عالم محسوس بالا و پايين است . و